Skip to main content

Archieven: Nieuws

Second opinion kan waardevol zijn bij de behandeling van hardnekkige depressie

Wat is een Second Opinion?

Een second opinion is een gevraagde deskundige mening over een diagnose en/of advies over een behandeling. Patiënten kunnen zelf om een second opinion vragen of dit via hun huidige behandelaar regelen. Meestal wordt een second opinion aangevraagd bij een specialist. Om te starten met de second opinion, dient de specialist alle relevante gegevens te ontvangen voor het onderzoek, en dient de vraagstelling en het doel van het onderzoek duidelijk te zijn. Tijdens de second opinion wordt de behandeling niet overgenomen; de patiënt blijft onder behandeling bij de verwijzende behandelaar.

De richtlijnen voor de behandeling van hardnekkige depressie adviseren het aanvragen van een second opinion wanneer er onvoldoende bewijs is van herstel na behandeling. In de psychiatrische zorg worden ook veel second opinions aangevraagd. Ondanks dit gegeven zijn er echter weinig onderzoeken naar de effecten van second opinions voor patiënten.

Onderzoek over Second Opinion

In maart publiceerden onderzoekers van Pro Persona en de Radboud Universiteit een studie over het effect van een second opinion bij patiënten met een hardnekkige depressie. Ze vergeleken testscores van patiënten met een hardnekkige depressie die een second opinion hadden gekregen met gegevens van een controlegroep. De resultaten toonden een significante afname van de ernst van de depressie drie maanden na de second opinion.

Er zijn echter enkele kanttekeningen bij de resultaten: het onderzoek werd uitgevoerd met een kleine, niet-gerandomiseerde steekproef en er ontbraken veel waarden in de gegevens. Bovendien was de follow-up van drie maanden mogelijk te kort om effecten van de aanbevelingen van de second opinion te verwachten.

Op basis van dit onderzoek kan wel worden geconcludeerd dat een second opinion waardevol kan zijn bij de behandeling van hardnekkige depressie. Verder onderzoek moet zich richten op de vraag of het gevonden effect wordt veroorzaakt door de second opinion zelf of het gevolg is van latere veranderingen in de behandeling.

Meer informatie over Second Opinion

Leestip: een ervaringsverhaal over het leven met angststoornis en autisme

Heb jij ook last van een angststoornis? Neemt angst ook je hele dag in beslag? Ga je ook dingen vermijden? Vreet de angst ook al je energie? Dan ben jij niet de enige. Wil je ook weten hoe anderen hiermee omgaan? Dan heb ik een goede leestip voor je. Het boek: Au, ’t is me een stoornis van Maaike Haaiveld.

Het gaat over Maaike, een Nederlandse moeder met een angststoornis, die in Spanje woont met haar man Fernando en hun twee zoons: Edwin en Stanly. De opvoeding van de oudste, Edwin, loopt stroef. Pas op zijn dertiende blijkt dat hij een Autisme Spectrum Stoornis heeft. Dit boek gaat over de jaren daarvoor wanneer het gezin nog in het ongewisse leeft. Behalve alle problemen en zorgen die aan bod komen, staat het ook vol leuke, komische en aandoenlijke anekdotes die voor een frisse wind zorgen. Het leest makkelijk weg en is ook zeker een aanrader voor mensen die niets met angststoornissen en/of autisme te maken hebben.

Nieuwsgierig geworden? Neem dan een kijkje op de auteursblog van Maaike Haaiveld.

Kun je virtual reality inzetten bij de diagnostiek van OCD?

Martine van Bennekom heeft deze vraag onderzocht tijdens haar promotietraject aan de Universiteit van Amsterdam. In maart heeft ze haar proefschrift verdedigd over dit fascinerende onderwerp.

Waarover ging je onderzoek?

Mijn onderzoek richtte zich op patiënten met een dwangstoornis, ook bekend als obsessieve-compulsieve stoornis. We onderzochten of een virtual reality (VR)-game, ontwikkeld door Professor Denys, in staat is om dwangklachten op een gestandaardiseerde manier te meten. Patiënten met dwang vertonen vaak een neiging tot het onder-rapporteren van hun klachten tijdens een spreekuur. Dit kan deels voortkomen uit schaamte en deels doordat de klachten niet direct worden ervaren in de spreekkamer bij de behandelaar, maar meestal thuis of op het werk optreden. Ons doel was om te onderzoeken of het uitlokken van symptomen met behulp van een VR-game de behandelaar zou kunnen helpen bij het stellen van een beter geïnformeerde diagnose en het bepalen van een passende behandeling. Het uitlokken van symptomen wordt vaak gebruikt in onderzoek om metingen te kunnen verrichten. We waren benieuwd of virtual reality hiervoor ingezet kan worden.

Hoe ziet de VR-game eruit?

De VR-game is een niet-immersieve ervaring, wat betekent dat het niet met een VR-bril wordt gespeeld, maar op een laptop of computerscherm vanuit een first-person perspectief. Het geeft je echter wel het gevoel alsof jij degene bent die zich in de game voortbeweegt. De game is ontwikkeld met videobeelden en heeft een realistische uitstraling.

Wanneer je de game speelt, beweeg je door een huis en kom je situaties tegen die dwanghandelingen kunnen uitlokken. Zo zie je bijvoorbeeld een rommelige tafel met een brandende kaars, een open raam, het gas dat aan staat, een vies toilet. Terwijl je door het huis beweegt, worden je emoties zoals angst en onrust gemeten. Vervolgens worden deelnemers gevraagd of ze iets aan de situatie willen veranderen en kunnen ze verschillende opties kiezen. Tijdens dit proces worden opnieuw de emoties gemeten. Deelnemers hebben de mogelijkheid om de situatie zo vaak te controleren als ze willen. Na afloop volgt nog een meting.

Wat waren de resultaten?

We ontdekten dat de game bij mensen met OCD meer emoties opwekte dan bij de gezonde controlegroep. Bovendien voerden degenen met OCD meer virtuele dwanghandelingen uit dan de gezonde controles.

Daarnaast lieten we deelnemers de game spelen terwijl we hun hersenactiviteit registreerden. Hoewel verder onderzoek nodig is, zagen we wel een tendens naar verhoogde activiteit in de amygdala en de insula. De amygdala is een hersengebied dat een rol speelt bij het verwekken van angst, terwijl de insula geassocieerd wordt met gevoelens van walging en met risicogedrag.

Wat voor een rol kan dit spelen in de klinische praktijk?

In ons onderzoek hebben we aangetoond dat het met behulp van onze OCD VR-game mogelijk was om angst en virtuele compulsies uit te lokken en te meten bij patiënten. Dit kan behandelaars helpen symptomen te observeren en meten in de spreekkamer, waar de patiënten normaal gesproken hun symptomen niet ervaren zoals thuis.

Daarnaast zagen we nog een interessant effect van de game. Veel patiënten konden na het spelen ervan heel goed vertellen welke dwanggedachten in de game werden getriggerd en waarom. Dit kon soms om heel andere situaties gaan dan wat ze eerder hadden besproken tijdens het intakegesprek. Bijvoorbeeld, een vrouw met smetvrees ervoer veel emoties tijdens het spel, maar voerde geen enkele dwanghandeling uit. Ze was erg bang om besmet te raken, zelfs in een virtuele setting. Dat was een mooi voorbeeld van vermijdingsgedrag. Bovendien zagen we bij patiënten een grotere afname van emoties nadat ze een virtuele dwanghandeling hadden uitgevoerd. Dit toont aan dat, ondanks dat het een game is, het effect van een dwanghandeling hetzelfde kan zijn als in het echte leven . Bij sommige patiënten werden echter veel minder emoties en dwanghandelingen uitgelokt dan we hadden verwacht. Toen we hen hierover bevroegen, gaven ze aan dat ze de situaties veel beter van zichzelf konden loskoppelen omdat het niet hun eigen huis betrof. Dit suggereert dat oefenen in de behandelkamer waarschijnlijk niet effectief zal zijn voor deze mensen en dat exposure in hun eigen omgeving meer geschikt is. Op deze manieren biedt een VR-game dus een verdieping van de diagnostiek en kan het waardevol zijn in de klinische praktijk omdat dit goede aanknopingspunten kan bieden voor de (psychologische) behandeling

Welke vervolgonderzoeken zijn er mogelijk?

We hebben aangetoond dat onze VR-game potentie had om OCD-gerelateerde hersengebieden te activeren in de MRI scanner. We hebben waargenomen dat de game niet alleen subjectieve symptomen uitlokt, maar ook meer objectieve symptomen. Het meten van activiteit in de betrokken hersengebieden kan informatie geven over het onderliggende pathologisch substraat. Het zou interessant zijn om verder onderzoek te doen naar het gebruik van virtual reality als methode om symptomen te provoceren in de scanner. Op dit moment wordt dit nog weinig toegepast, vooral bij OCD. Vaak wordt er gebruikt gemaakt van afbeeldingen of woorden om reacties uit te lokken. Wij geloven dat VR een veel krachtiger middel kan zijn.

Wat zijn de belangrijkste conclusies voor de klinische praktijk?

Naast het onderzoek naar de game hebben we een overzicht gemaakt van hoe VR is onderzocht de psychiatrische diagnostiek in het algemeen. Voor veel aandoeningen zijn er al diagnostische toepassingen ontwikkeld. Zo wordt bijvoorbeeld bij de diagnostiek van ADHD een virtueel klaslokaal onderzocht om aandacht en concentratie te testen, wat realistischere resultaten oplevert dan in een laboratoriumomgeving.

Voor de behandeling van psychose is er al veel onderzoek gedaan naar het uitlokken van paranoïde gedachten met behulp van VR. Met VR kunnen patiënten in een realistischere situatie worden geplaatst dan in een spreekkamer, terwijl hun reacties goed kunnen worden geobserveerd en gemeten. Op deze manier kan VR een meerwaarde bieden voor de diagnostiek in het algemeen.

Een uitdaging die we echter hebben geconstateerd, is dat de technologie snel verouderd raakt. De game die we hebben gebruikt, stamde uit 2010 en is inmiddels verouderd. Wanneer we innovatieve technieken willen onderzoeken, worden we vaak ingehaald door de technologische ontwikkelingen zelf. Het is daarom belangrijk om onderscheid te maken tussen de werkzame elementen van de techniek voor de diagnostiek en de technologie zelf.

Mogelijk is het ook nodig om andere onderzoekdesigns te ontwikkelen om innovatieve ontwikkeling sneller te kunnen onderzoeken.

Korte bio

Martine van Bennekom is betrokken geraakt bij het onderzoek over OCD tijdens haar opleiding tot psychiater bij het Amsterdam UMC. Ze promoveerde in maart aan de Universiteit van Amsterdam. Martine werkt nu als psychiater bij GGZ Delfland, waar ze betrokken is bij de VR-onderzoekslijn voor de behandeling van depressie.

M.J. van Bennekom: A virtual perspective on OCD: virtual reality in the assessment of OCD

 

 

SPACE: behandeling voor kinderen en jongeren met angst- of dwangstoornis

Hoe help je kinderen en jongeren met een angststoornis of een dwangstoornis?

Het SPACE-programma heeft als doel kinderen en adolescenten te behandelen die last hebben van angststoornissen, OCD en gerelateerde problemen. SPACE is ontwikkeld door Dr. Eli Lebowitz van het Yale Child Study Center en is getest en effectief bevonden in gerandomiseerde gecontroleerde klinische onderzoeken.

Wie is de patiënt?

SPACE staat voor Supportive Parenting for Anxious Childhood Emotions en is op ouders gericht. Kinderen zijn de patiënten, maar hoeven niet aanwezig te zijn bij de SPACE-sessies. Ouders nemen deel en leren vaardigheden en tools om hun kind te helpen bij het overwinnen van angst, OCD of gerelateerde problemen. De behandeling richt zich op veranderingen die ouders kunnen maken in hun eigen gedrag, ze hoeven hun kind niet te veranderen.

Voor kinderen die worstelen met bovenmatige angst of dwang is het vaak lastiger om onafhankelijk en zelfstandig te functioneren. Dat komt omdat deze kinderen erop vertrouwen dat hun ouders of opvoeders hen helpen wanneer zij angst of dwang ervaren, in plaats van dat ze leren er zelf mee om te gaan. Daarom spelen ouders/opvoeders zo een belangrijke rol in de behandeling van angst- en dwangstoornissen.

De twee belangrijkste veranderingen die ouders leren maken in de SPACE-behandeling zijn om meer ondersteunend te reageren op hun angstige kind en om de aanpassingen die ze hebben gedaan aan de symptomen van het kind te verminderen.

SPACE treatment in Nederland

Levvel biedt het SPACE-traject aan in Nederland. Het programma bestaat uit 5 groepsbijeenkomsten en een aantal individuele sessies. Het is ook mogelijk om het gehele programma individueel te volgen, dan bestaat het traject uit 12 sessies.

Onderzoek over de effectiviteit van SPACE

Levvel en Amsterdam UMC onderzoeken de effectiviteit van SPACE, in samenwerking met het Yale Child Study Centre. Het onderzoek richt zich op ouders van kinderen en jongeren van 7-18 jaar met een obsessieve-compulsieve stoornis, bij wie eerdere behandeling niet helemaal gelukt is (onvoldoende effect of teveel OCS of angst om de behandeling te kunnen volgen).

Boeken

Het boek “Doorbreek Angst en Dwang bij je Kind” van Eli Lebowitz is een stapsgewijze handleiding om SPACE zelfstandig toe te passen.

De behandeling van angst bij kinderen en jongeren” door Eli R. Lebowitz en Haim Omer biedt essentiële informatie over angststoornissen bij kinderen voor zorgverleners en ouders. Inclusief de SPACE-handleiding.

Depressie- en suïcidepreventie op middelbare scholen: een toekomstgerichte aanpak?

Mandy Gijzen promoveerde in maart 2023 aan de Erasmus School of Social and Behavioral Sciences. In haar proefschrift onderzocht ze depressie- en suïcidepreventie op middelbare scholen. In het volgende interview vertelt ze over haar onderzoek.

Waarover ging je onderzoek?

Ik heb een breed onderzoek gedaan over depressie- en suïcidepreventie op middelbare scholen. Het hoofdonderzoek ging over de effectiviteit van de STORM-aanpak in Oost-Brabant en de omzetting daarvan in de praktijk. Daarnaast heb ik ook gekeken naar de effectiviteit van elf andere schoolprogramma’s.

Wat is STORM?

STORM staat voor Strong Teens and Resilient Minds (in het Nederlands: sterke adolescenten en veerkrachtige geesten). Het programma omvat vier onderdelen, die elkaar opvolgen: een screening van de GGD op scholen, gesprekken met jongeren waarvan uit de vragenlijsten blijkt dat ze risico lopen op depressie of suïcide, een gatekeepers training voor docenten en twee gestructureerde interventies.

Screening door de GGD

Normaal gezien gaat de GGD in leerjaar 2 en 4 op scholen langs om gezondheidsonderzoeken uit te voeren. Jongeren vullen vragenlijsten in over allerlei onderwerpen, en sommigen van hen worden uitgenodigd voor een gesprek met de doktersassistente, jeugdverpleegkundige of jeugdarts. In de scholen die wij onderzocht hebben, heeft de GGD twee vragenlijsten over depressie en suïcidaliteit toegevoegd. Hier wordt in de reguliere vragenlijsten heel globaal naar gevraagd. Maar als je echt wil weten of iemand risico loopt op suïcide of depressie is het belangrijk om er heel specifiek naar te vragen.

Gesprek

Als uit de vragenlijsten bleek dat een jongere hoog scoorde op suïcidaliteit, dan werd deze leerling met zijn of haar ouders binnen 48 uur uitgenodigd voor een gesprek. In zo een gesprek wordt gesproken over wat nodig is: bijvoorbeeld een verwijzing naar de huisarts of naar de GGZ. Wellicht is er al hulpverlening ingeschakeld. De GGD heeft een preventieve functie, dus zij willen snel handelen en zorgen dat jongeren de hulp krijgen die ze nodig hebben.

Gatekeepers training voor docenten

Tegelijkertijd krijgen docenten, die met deze jongeren te maken hebben, een ‘gatekeepers training’. Zij leren hoe ze suïcidaliteit en depressie bespreekbaar kunnen maken. Ze krijgen handvatten om met een leerling in gesprek te gaan als ze depressieve klachten of suïcidale gedachten vermoeden. Docenten hebben een signalerende functie, maar zijn natuurlijk geen hulpverleners. Dus leren ze ook wat ze moeten doen als ze denken dat een leerling hulp nodig heeft; naar wie ze moeten doorverwijzen bijvoorbeeld.

Dat zijn de twee basiselementen die altijd belangrijk zijn bij de STORM aanpak en in dit onderzoek op alle scholen geïmplementeerd zijn. Ik heb mij vooral ook gericht op (proces)evaluatie van de twee interventies voor de jongeren.

Wat zijn de interventies en wat heb jij onderzocht?

Ik heb op scholen in Oost Brabant een gecontroleerde gerandomiseerde studie uitgevoerd. Op de helft van de scholen werden de twee aanvullende interventies doorgevoerd, de andere helft was een controlegroep waar geen interventie (naast screening en gesprek door de GGD en gatekeepers training voor docenten) doorgevoerd werd.

Moving Stories

De eerste interventie heet “Moving Stories”. Hier namen alle leerlingen aan deel, ongeacht of ze klachten hadden. Moving Stories is een serious game in de vorm van een app. De leerlingen speelden de game vijf dagen en volgden daarna een les met een ervaringsdeskundige. In de app bevindt zich een 3D-wereld waarin leerlingen Lisa tegenkomen, die thuis is gebleven van school omdat ze somber is. Leerlingen kunnen met Lisa in gesprek gaan of actie ondernemen. Terwijl ze door het huis van Lisa lopen, lichten objecten op waar ze mee kunnen interageren.

In de ochtend speelden de leerlingen die deelnamen aan het onderzoek 10-15 minuten het spel en in de middag kregen ze feedback van Lisa. Op basis van hun (inter)acties kregen leerlingen een score. Deze ging alleen omhoog als ze Lisa naar haar behoeftes vroegen en op basis daarvan actie ondernamen. Als ze zomaar een actie uitvoerden, veranderde de score niet. Het doel is dat jongeren leren om in gesprek te gaan met iemand die somber is en vragen wat ze nodig hebben voor ze actie nemen.

Tijdens de les met de ervaringsdeskundigen wisselden de jongeren hun ervaringen uit over het spel. De ervaringsdeskundigen waren mensen die zelf depressief waren geweest en behandeling of hulpverlening hadden ontvangen hiervoor. Ze vertelden hun eigen verhaal en ervaringen. In deze lessen werd opnieuw de nadruk gelegd op gespreksvaardigheden en minder op specifieke acties.

Op Volle Kracht

De tweede interventie heet “Op Volle Kracht” en is een groepstraining bedoelt voor jongeren die hoog scoorden op somberheidsklachten in de vragenlijsten. De training richt zich op het aanleren van technieken uit de cognitieve gedragstherapie. Doel is het verminderen van klachten. De groepen voor het onderzoek bestonden uit 3-8 jongeren van 16 jaar of jonger, waarbij toestemming voor de ouders vereist was voor deelname. De training werd gegeven door iemand van de school of gemeente, die door ons getraind werden. Het is belangrijk op te merken dat dit geen behandeling is, maar een preventieve interventie. De jongeren die in aanmerking kwamen voor een behandeling, werden al eerder uitgenodigd voor een gesprek.

Wat waren de resultaten?

Ik heb het effect van het programma geëvalueerd. Bij Moving Stories zag ik in de sessies met de ervaringsdeskundigen dat jongeren verrassend open waren. Het idee was eigenlijk een uitwisseling over hun ervaring met het spel te stimuleren. Maar het werd duidelijk dat de jongeren ook graag hun eigen ervaringen wilden delen. Ze deelden ervaringen over hun eigen klachten of over mensen die ze kenden. Door het verhaal van de ervaringsdeskundige werd een omgeving gecreëerd waarin jongeren zich veilig voelden om ervaringen te delen. De interventie leek geen directe werking op vermindering van klachten te hebben, maar wel op het verminderen van stigma.

Uit een eerdere studie bleek dat de groepstraining effectief was in het verminderen van klachten. Resultaten uit de huidige studie zijn lastig te interpreteren, omdat de vragenlijsten tijdens de coronapandemie moesten worden afgenomen. Waar we vooral tegenaan liepen, was het vinden van jongeren die wilden deelnemen. Het was lastig om zowel jongeren als hun ouders mee te krijgen. We hebben geleerd dat we de ouders veel vroeger en beter moeten inlichten, zodat ze begrijpen waar het om gaat.

Wat waren de belangrijkste conclusies voor de praktijk?

Het is mogelijk en effectief om interventieprogramma’s op scholen te implementeren. De kracht van STORM ligt in de samenwerking met alle betrokken partijen, waaronder scholen, gemeenten en zorgpartijen zoals GGD, GGZ en hulpverleners. Echter, we hebben één belangrijke betrokken partij over het hoofd gezien: ouders. We zagen meteen dat het proces zonder hun medewerking bemoeilijkt wordt. Het is van groot belang om ouders vanaf het begin erbij te betrekken en goed te informeren over de interventie.

Het is belangrijk om depressie en suïcidaliteit gezamenlijk aan te pakken, erover te praten en preventieprogramma’s op scholen te implementeren. Als we lichamelijke opvoeding op scholen kunnen geven, waarom dan geen aandacht besteden aan geestelijke opvoeding? Beide zijn immers even belangrijk.

Meer over STORM

GGZ Oost Brabant leidt het STORM project en gaan het programma implementeren om scholen in de regio Brabant. 113 gaat het programma ook landelijk implementeren. Daarbij wordt op basis van praktijkimplementatie en onderzoek continu gekeken naar struikelblokken en verbetermogelijkheden.

Korte bio

Na het afronden van haar Bachelor Gezondheidswetenschappen aan de Universiteit Maastricht begon Mandy Gijzen 2012 aan de Research Master Cognitive and Clinical Neuroscience. Haar onderzoek en klinische stage deed ze bij GGZ-instelling Mondriaan Heerlen. Na haar afstuderen werkte ze als vrijwilliger bij 113, de landelijke vereniging voor suïcidepreventie in Nederland. In 2016 startte ze haar promotieproject. Nu werkt ze als onderzoeker voor het Vlaams Expertisecentrum Suïcidepreventie en als postdoctoraal onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Invloed van socialmediagebruik op suïcidale neigingen van jongeren

Wat is de impact van socialmediagebruik op de mentale gezondheid van jongeren? Onderzoekers van 113 Zelfmoordpreventie, Orygen, Amsterdam UMC en GGZ Oost-Brabant hebben de rol van sociale media in het leven van jonge slachtoffers van zelfmoord onderzocht. Ze hebben gekeken naar zowel de schadelijke als de ondersteunende effecten van het gebruik van sociale media op het mentale welzijn van jongeren.

Resultaten

Het onderzoeksteam heeft het socialmediagebruik van 35 jongeren die in Nederland door zelfmoord zijn overleden geanalyseerd. De onderzoekers hebben interviews gehouden met naasten van overleden jongeren.

Uit het onderzoek blijkt dat jongeren baat hadden bij contact met lotgenoten en herstelverhalen. Sociale media waren voor deze jongeren een manier om in contact te blijven met leeftijdsgenoten, anderen met vergelijkbare interesses te ontmoeten, hun gevoelens te uiten en de verhalen van anderen te lezen.

Echter, het onderzoek wees ook uit dat sociale media verschillende schadelijke effecten kan hebben, zoals afhankelijkheid, cyberpesten, imitatiegedrag en triggers. Jongeren ontwikkelden bijvoorbeeld een afhankelijkheid van sociale media omdat ze bang waren om iets belangrijks te missen wanneer ze offline waren, of omdat ze veel belang hechtten aan positieve reacties van anderen op hun berichten. Triggers op sociale media veroorzaakten vaak veel psychologische stress bij jongeren. In hun zoektocht naar verbinding en ondersteuning online werden deze jonge mensen soms geconfronteerd met beelden van zelfverwonding en zelfmoord. Een groep jonge vrouwen die vaak hun suïcidale gedachten en gevoelens deelden via sociale media ontwikkelden een “suïcidale identiteit”. Zij konden zich vaak niet voorstellen hoe een leven zonder deze gedachten en gevoelens eruit zou zien. Ze leken bang te zijn dat herstel een verlies aan identiteit zou kunnen betekenen.

Uit de interviews met naasten bleek dat zij het als grote uitdaging ervoeren om het gesprek aan te gaan met deze jongeren over hun gebruik van sociale media.

Conclusie

Op basis van deze resultaten bevelen de onderzoekers aan om te investeren in digitale geletterdheid van ouders, docenten en hulpverleners. Als de omgeving van jongeren goed geïnformeerd is, kunnen zij het onderwerp makkelijker bespreekbaar maken. Dit kan preventief werken. De onderzoekers moedigen verder onderzoek aan naar veilig gebruik van sociale media.

Het onderzoek is gepubliceerd in Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health.

Alcoholgebruik heeft geen negatief effect op ziekteverloop depressie

Tot nu werd meestal gesteld dat alcoholgebruik een negatief effect heeft op ziekteverloop van mensen met depressie. Volgens een nieuwe studie van ggz-Instelling Arkin in samenwerking met het Trimbos instituut lijkt dat echter niet te kloppen.

In het onderzoek werden data van de NEMESIS-2 studie (Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study-2) gebruikt. NEMESIS-2 is een grootschalige studie naar de psychische gezondheid van de algemene Nederlandse bevolking.

De nieuwe studie gaat na of de mate van alcoholgebruik een voorspeller is van een langdurige depressie. 642 onderzoeksdeelnemers met 12 maanden aanhoudende depressieve klachten zijn voor de studie geselecteerd. Zij werden ingedeeld op basis van hun wekelijks alcoholgebruik: niet-drinkers (0 glazen), lichte drinkers (7 glazen en minder), matige drinkers (vrouwen 8-13 glazen, mannen 8-20 glazen) en overmatige drinkers (vrouwen 14 glazen en meer, mannen 21 glazen en meer). Na drie jaar werd gekeken of de depressieve klachten erger waren.

De resultaten van de studie toonden geen statistisch significante associatie tussen alcoholgebruik en langdurige depressie. In tegenstelling tot de verwachtingen lijkt alcoholgebruik dus geen effect te hebben op aanhoudende depressieve symptomen.

De bevindingen sluiten aan bij andere studies die ook geen sluitend bewijs vonden voor het verband tussen alcoholgebruik en het verloop van een depressie. De noodzaak voor vermindering van alcoholgebruik bij probleemdrinkers wordt echter door de onderzoekers benadrukt, gezien reductie in verband wordt gebracht met verschillende belangrijke geestelijke en lichamelijke gezondheidsgerelateerde voordelen. Vermindering van alcoholgebruik blijft van cruciaal belang vanuit het oogpunt van de volksgezondheid als vanuit klinisch perspectief, met name voor kwetsbare groepen zoals risicodrinkers en hoogrisicodrinkers met depressie.

Studie over veelbelovende nieuwe behandeling voor OCD

De Universiteit van Hertfordshire en Orchard OCD hebben recentelijk resultaten gepubliceerd van hun onderzoek naar Transcraniële Gelijkstroomstimulatie (Transcranial Direct Current Stimulation, tDCS) als behandeling van Obsessieve-Compulsieve stoornis (OCD).

tDCS: een niet-invasieve hersenstimulatietechniek

tDCS is een niet-invasieve hersenstimulatietechniek die gebruik maakt van elektroden op de hoofdhuid. Hiermee wordt een lage elektrische stroom toegepast op specifieke gebieden van de hersenen. Deze techniek is al effectief gebleken bij de behandeling van andere psychiatrische en neurologische aandoeningen, zoals depressie, angst en chronische pijn.

De studieresultaten tonen aan dat tDCS effectief is bij het verminderen van OCD-symptomen en veilig is voor gebruik bij patiënten. Uit gegevens die in de loop van het onderzoek werden verzameld, bleek dat de symptomen afnamen nadat hersenstimulatie was toegepast. Patiënten reageerden positief op de interventie en ondervonden weinig tot geen bijwerkingen.

Momenteel blijkt dat de effecten van de behandeling op OCD-symptomen ongeveer vier uur na de stimulatie afnemen. Het team gaat verder onderzoek doen naar de omvang en de duur van de effecten.

Eerste resultaten met tDCS zijn veelbelovend

Professor Naomi Fineberg, hoogleraar psychiatrie aan de Universiteit van Hertfordshire en hoofdonderzoeker van de studie, is tevreden over het resultaat: “Ik ben erg blij dat ons eerste onderzoek heeft aangetoond dat moderne, niet-invasieve hersenstimulatie zoveel potentieel heeft als behandelingsmethode – en dat het goed werd ontvangen door de patiënten in de studie. We weten dat de effecten van OCD niet alleen ongelooflijk moeilijk zijn voor mensen die met de aandoening leven, maar ook een brede impact hebben op onze gezondheidszorg, ons onderwijssysteem en ons personeelsbestand. Ik hoop dat dit leidt tot onderzoek op grotere schaal dat een echte doorbraak kan betekenen in de behandeling van OCD”.

OCD is een psychische aandoening die wordt gekenmerkt door herhaalde en ongewenste gedachten, beelden of impulsen die onrust en angst veroorzaken. Het treft ongeveer 1-2% van de bevolking en kan de levenskwaliteit van een persoon aanzienlijk beïnvloeden.

Nick Sireau, voorzitter en oprichter van Orchard OCD, vindt de resultaten veelbelovend: “Ook al is dit een kleine haalbaarheidsstudie, het laat zien dat tDCS een snelwerkende behandeling zou kunnen zijn om OCD-patiënten te helpen een vorm van verlichting te bereiken wanneer ze midden in een OCD-crisis zitten. Een grotere studie zal nodig zijn om dit te bevestigen, om de optimale behandelparameters te bepalen en om hopelijk wettelijke goedkeuring te verkrijgen.”

Lees het bericht van Orchard OCD

Lees het artikel in “Comprehensive Psychiatry”

Meer informatie over OCD

Relatie-OCD – een onderbelichte vorm van OCD

Rachel van Loenen (GZ-psycholoog, Amsterdam UMC) en Bernardette Blom (GZ-psycholoog, ARQ Centrum45) gaven op 20 april 2023 een ontzettend leerrijke webinar over Relatie-OCD (r-OCD).

Wat is Relatie-OCD?

R-OCD veroorzaakt kwellende twijfels over je relatie of over je gevoelens voor je partner, zoals: Is dit echt de relatie die ik wil? Word ik wel gelukkig in deze relatie? Vind ik mijn partner leuk genoeg? Vind ik hem of haar mooi genoeg? Hou ik wel echt van mijn partner? Is mijn partner de ware? Dit zijn typische obsessieve gedachten die zich steeds weer opdringen bij mensen met r-OCD.

Om deze onrust weg te nemen, ontwikkelen mensen verschillende compulsies: ze monitoren continu hun interne staat of checken voortdurend hun gevoelens, zoeken bevestiging en vragen om geruststelling van hun partner of anderen, vergelijken hun relatie met die van anderen, piekeren en twijfelen actief over de relatie of de partner.

Mensen met r-OCD vermijden vaak ook het maken van belangrijke keuzes of het zetten van vervolgstappen in de relatie (zoals samenwonen of kinderen krijgen), sociale situaties waar anderen dit soort stappen zetten (zoals huwelijken of babyshowers), uitspraken als “ik hou van je” of romantische films en verhalen.

Dit alles veroorzaakt een significante lijdensdruk en heeft een behoorlijke impact op het dagelijkse leven en de relatie.

Behandeling

R-OCD is een vorm van OCD. Rachel van Loenen en Bernardette Blom bevelen daarom dezelfde behandeling aan als bij OCD: cognitieve gedragstherapie (CGT) en exposure responspreventie (ERP)*. Het OCD-model is hiervoor de leidraad. Het is belangrijk om te kijken naar de intrusies, de beelden en gedachten die zich opdringen, en deze te ontkrachten. Niet de intrusie is het probleem, maar de betekenis die eraan wordt gegeven.

Twijfels en gedachten zoals “Is hij of zij wel de ware?” krijgen veel meer kracht als de betekenis “als hij of zij niet de ware is dan blijf ik de rest van mijn leven ongelukkig” eraan wordt toegevoegd. Dit kan veel angst en stress veroorzaken en leiden tot het uitvoeren van compulsies of het vermijden van situaties. Zo wordt de obsessie steeds weer versterkt.

Gedragsexperimenten

Een ander belangrijk onderdeel van de behandeling is het onderscheid maken tussen de relatie en het obsessieve twijfelen over de relatie. Daarbij gaat het vooral ook om het identificeren en uitdagen van belemmerende OCD overtuigingen. Een aanpak die gebruikt kan worden, zijn gedragsexperimenten, zoals het vergelijken van Theorie A en Theorie B.

  • Theorie A: de relatie is het probleem.
  • Theorie B: de twijfels zijn het probleem, en misschien kan er iets veranderen als ik hier anders mee om keer gaan.

De patiënt word gevraagd om Theorie A te testen door een hele dag continu hun gevoel te checken en te onderzoeken wat dit oplevert. Daarna worden ze gevraagd Theorie B een kans te geven, een dag lang niet te checken en te experimenteren wat het doet met hun bevindingen als ze deze theorie testen.

Liefdesovertuigingen

Ook het opzoeken en uitdagen van liefdesovertuigingen kan heel helpend zijn. Dit zijn overtuigingen zoals “in een relatie ben je altijd blij en voel je altijd liefde”. Patiënten kunnen geholpen worden door te toetsen hoe realistisch of waar deze gedachten zijn. Hierbij is het wel belangrijk dat een duidelijk kader gedefinieerd wordt (welke vragen helpen mij precies om dit te toetsen en wanneer is het genoeg) zodat dit niet een poging tot geruststelling wordt.

Vaak is de eigenwaarde van mensen met r-OCD sterk afhankelijk van de relatie of de partner, of hebben mensen moeite om hun eigen behoeftes uit te spreken en grenzen aan te geven. Dat kan leiden tot catastrofale gedachten, zoals: “ik kan dit niet en daarom is de relatie niet goed”. Mensen kunnen vaardigheden leren en oefenen om dit te veranderen. Het kan bijvoorbeeld helpend zijn om hun aandacht op iets anders te richten in momenten dat spanning hoog is. Een voorbeeld hiervan is een activiteitenlijstje om na te lopen als hulpmiddel.

Een verdere vorm van exposure is het doorbreken van vermijding door bijvoorbeeld bewust plannen te maken voor de toekomst, dates te organiseren, sociale situaties weer op te zoeken of complimentjes te geven aan de partner.

En de partner?

Bij OCD wordt vaak de partner betrokken in de behandeling. Om dit effectief te laten zijn, is het belangrijk dat de patient eerst psycho-educatie krijgt over het OCD-model. Anders bestaat het risico dat de patient weer vastloopt in de vicieuze, obsessieve cirkel van r-OCD versus slechte relatie.

Psycho-educatie van de partner kan de behandeling op verschillende manieren positief beïnvloeden:

  • Het inventariseren van hoe r-OCD de relatie beïnvloedt.
  • Het stoppen van accommodatiegedrag en het geven van geruststelling.
  • Het dwanggedrag als losse entiteit kunnen zien en zo beter kunnen begrijpen wat er gebeurt.
  • Het samen kunnen oefenen van nieuw gedrag.

Take-home message

R-OCD is een vorm van OCD…
dus…
behandel het als OCD.
(En niet als relatiedilemma).

Meer informatie:

Y-BOCS: Yale Brown Obsessive Compulsive Scale (meetinstrument)

www.ROCD.net: informatie over ROCD (in het engels)

Doron & Derby 2017 Assessment and Treatment of Relationship-Related OCD Symptoms (ROCD)

Doron & Szepsenwol 2013: Obsessing about intimate-relationships: Testing the double relationship-vulnerability hypothesis

 

*Voor informatie over medicamenteuze behandeling voor OCD zie: https://www.ocdnet.nl/ocd-behandelen/medicatie/

Mijn kind heeft OCD: als dwang het leven van je kind beheerst

Dwangstoornissen bij kinderen komen vaker voor dan je denkt

Steeds weer de handen wassen, hoewel ze allang schoon zijn. Alles vies vinden en niets meer willen aanraken. Vreemde rituelen om ervoor te zorgen dat er niets ergs gebeurt. Telkens dezelfde vragen stellen en dezelfde antwoorden willen. Dwang beheerst het leven van mijn kind, van ons als ouders en van ons gezin. Wat moeten we doen, waar kunnen we hulp vinden en welke hulp is er precies nodig? Zijn wij de enigen die dit meemaken? Hoe gaan andere ouders hiermee om? Wat hebben we verkeerd gedaan? Ouders van kinderen met OCD hebben een hoofd vol vragen.Boek cover mijn kind heeft OCD

Veel kinderen lijden onder dwanggedachten en dwanghandelingen. De impact van OCD (Obsessive Compulsive Disorder) op het kind en de rest van het gezin is ontzettend groot.

Julie is negen wanneer ze de diagnose OCD krijgt. Haar dwangstoornis is zo ernstig dat die niet alleen haar eigen leven beheerst, maar ook dat van haar gezin. Haar ouders doen wat ze kunnen om haar te helpen, maar stuiten op een hoop vragen en uitdagingen. Een herkenbare situatie voor andere ouders van een kind met OCD.

Het rauwe en eerlijke verhaal van Julie vormt de rode draad van Mijn kind heeft OCD, het eerste basisboek voor een breed publiek over dit thema. Maar het boek is veel meer dan een getuigenis. Experts Else de Haan en Lidewij Wolters geven namelijk ook een antwoord op veel voorkomende vragen die ouders van een kind met OCD zich stellen, zoals:

  • Wat zijn dwanggedachten eigenlijk?
  • Hoe ga ik het beste om met de dwanghandelingen van mijn kind?
  • Hoe wordt OCD behandeld?
  • Waar vind ik een goede behandelaar?
  • En hoe ga ik om met de impact op de rest van het gezin?

‘Eten, aankleden, wassen, slapen, alles ging met veel stress gepaard. Ze moest alles op een bepaalde manier of telkens opnieuw doen. Naar school gaan ging niet meer, het lukte niet om met vriendjes te spelen… Het was duidelijk: we konden het niet alleen oplossen.’

Dr. Else De Haan is emeritus hoogleraar cognitieve gedragstherapie bij kinderen en adolescenten. Dr. Lidewij Wolters is GZ-psycholoog en senior onderzoeker bij Accare, een organisatie voor specialistische jeugdhulp. Ze schreven dit boek samen met Roos Van Eik, moeder van een dochter die OCD had.