Proefschrift: depressie bij adolescenten vanuit een gezinsperspectief

Op 5 februari 2026 verdedigde Myrthe Veenman het proefschrift ‘No adolescent is an island: conceptualizing the family system in adolescent depression with the network approach’. Het onderzoek laat zien dat depressie bij jongeren niet alleen een individueel probleem is, maar samenhangt met de dynamiek in het hele gezin.

Een adolescent is geen eiland

Depressie bij jongeren wordt vaak benaderd als een individueel probleem, waarbij de behandeling zich richt op de adolescent zelf. Maar wie alleen naar het kind kijkt, mist een belangrijk deel van het verhaal. Een adolescent is onderdeel van een systeem — in het bijzonder het gezin — waarin gezinsleden elkaar wederzijds beïnvloeden. Depressieve klachten van een jongere raken ouders en broers of zussen, maar het omgekeerde geldt ook: het gedrag en de gemoedstoestand van ouders beïnvloeden de jongere. Veenman onderzocht deze wisselwerking met behulp van de netwerkbenadering.

Oudergedrag en depressieve klachten: een wisselwerking

Uit het onderzoek komt naar voren dat zowel kritisch oudergedrag als ouderlijke warmte samenhangen met de stemming van adolescenten met depressie — maar de relatie is niet eenduidig. Adolescenten voelden zich slechter wanneer ze ouders als kritisch ervaarden. Tegelijkertijd bleek ouderlijke warmte bij adolescenten met depressie soms samen te gaan met meer verdriet. Dat lijkt contra-intuïtief, maar Veenman waarschuwt voor snelle conclusies: het gaat om een correlatie, geen oorzakelijk verband. Het is goed mogelijk dat ouders juist warmer reageren wanneer hun kind al verdrietig is.

Een ander opvallend patroon was zichtbaar in de gezinsdynamiek over de tijd: de irritatie van vaders en adolescenten hing samen met meer irritatie bij moeders op het volgende meetmoment. Dit illustreert hoe emoties zich kunnen verspreiden binnen een gezin, en hoe patronen kunnen ontstaan waarin gezinsleden elkaars gemoedstoestand onbedoeld versterken.

Ouders en jongeren zien het anders

Opvallend is ook dat ouders en jongeren dezelfde situatie regelmatig verschillend ervaren. Ouders rapporteerden de depressieve klachten van hun kind als minder ernstig dan de jongeren zelf. Dat verschil is niet verrassend — gevoelens spelen zich grotendeels vanbinnen af — maar het heeft wel gevolgen. Uiteenlopende perspectieven kunnen leiden tot wrijving, maar leveren ook waardevolle informatie op. Door beide perspectieven mee te nemen ontstaat een completer beeld van de gezinsdynamiek, wat kan bijdragen aan gerichtere ondersteuning.

Oog voor de ouder zelf

Een terugkerend thema in het onderzoek is dat ouders zelf onder druk staan wanneer hun kind met depressieve klachten worstelt. Ouders van adolescenten met depressie maakten zich meer zorgen over hun kind en hadden minder zelfvertrouwen in hun rol als ouder dan ouders van adolescenten zonder depressie. Die zorgen hingen samen met kritischer oudergedrag, terwijl meer zelfvertrouwen juist samenging met warmere en minder kritische reacties. Dit onderstreept het belang van aandacht voor het welzijn van ouders — niet alleen omwille van henzelf, maar ook omdat het indirect bijdraagt aan het herstel van de jongere.

Veelbelovend: de oudertraining Samen Sterk

In het onderzoek werd ook gekeken naar een oudertraining genaamd Samen Sterk, gericht op ouders van adolescenten met depressieve klachten. Dagelijkse rapportages van deelnemende ouders lieten zien dat zorgen over het kind en onzekerheid over de eigen ouderrol samenhingen met kritischer gedrag, terwijl meer zelfvertrouwen gepaard ging met meer warmte. De bevindingen bieden aanknopingspunten voor verdere ontwikkeling van dit soort interventies, waarbij ondersteuning van ouders centraal staat.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Het proefschrift maakt duidelijk dat depressie bij adolescenten niet los kan worden gezien van de gezinscontext. Behandelaars die ook aandacht hebben voor de ouders — hun zorgen, hun zelfvertrouwen en hun gedrag — kunnen een completer en effectiever behandeltraject bieden. Veenman pleit dan ook voor een bredere blik in zowel onderzoek als zorgpraktijk: niet alleen naar het kind, maar naar het systeem eromheen.

Link naar het proefschrift.