rTMS bij therapieresistente depressie: effecten houden stand na twaalf maanden

Onderzoekers publiceerden in het wetenschappelijk tijdschrift Transcranial Magnetic Stimulation een studie naar de langetermijneffecten van hersenbehandeling met rTMS bij patiënten met therapieresistente depressie. De resultaten bieden hoopvolle inzichten — maar roepen ook vragen op over hoe behandeleffecten het beste kunnen worden vastgehouden.

Wat is rTMS?

Repetitieve transcraniële magnetische stimulatie — afgekort rTMS — is een behandeling waarbij magnetische pulsen worden gebruikt om hersenactiviteit te beïnvloeden. De behandeling is niet-invasief: er is geen operatie nodig. rTMS wordt al geruime tijd ingezet bij depressie, met name bij mensen voor wie antidepressiva onvoldoende hebben geholpen. Over de korte termijn zijn de effecten goed onderzocht en bewezen. Over wat er daarna gebeurt — hoe lang het effect aanhoudt en hoe het zich verhoudt tot medicatie op de lange termijn — was tot nu toe veel minder bekend.

Het onderzoek

In deze studie werden patiënten met matig therapieresistente depressie — dat wil zeggen mensen bij wie minimaal twee eerdere behandelingen onvoldoende effect hadden — gerandomiseerd behandeld met rTMS of met antidepressiva, beide in combinatie met psychotherapie. Na de behandelperiode van acht weken werden de deelnemers gedurende twaalf maanden gevolgd. Op meerdere momenten — na vier, zes, negen en twaalf maanden — werd gekeken naar respons en remissie: hoeveel mensen reageerden goed op de behandeling, en bij hoeveel waren de klachten grotendeels verdwenen. Daarnaast werd onderzocht hoe beide behandelingen uitpakten voor specifieke klachten: anhedonie (het verlies van plezier en interesse), angst en piekeren.

Resultaten: rTMS scoort beter bij aanvang, effecten blijven stabiel

Direct na de behandeling lagen respons en remissie in de rTMS-groep duidelijk hoger dan in de medicatiegroep: 41% versus 19% respons, en 30% versus 6% remissie. In de maanden daarna bleven de effecten in beide groepen relatief stabiel. Bij de meeste patiënten voor wie gegevens beschikbaar waren over de volledige follow-upperiode, hield de initiële verbetering aan.
In de medicatiegroep nam respons toe rond de vier maanden. Dit is deels te verklaren doordat een groot deel van deze patiënten — maar liefst 69% — gedurende de follow-upperiode alsnog rTMS ontving. Dit maakt het lastig de twee groepen zuiver te vergelijken, maar het weerspiegelt wel hoe behandeling in de praktijk verloopt: behandelaars passen hun aanpak aan op basis van het verloop.
Voor anhedonie en angst werd aan het einde van de behandeling een afname gezien in de rTMS-groep. Bij piekeren verschilde het effect niet tussen de groepen. Op de langere termijn bleven deze symptomen in beide groepen grotendeels stabiel.

Kanttekeningen

De onderzoekers benadrukken dat de conclusies voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden. Een aanzienlijk deel van de deelnemers haakte af tijdens de follow-up: gegevens over twaalf maanden waren beschikbaar voor iets meer dan de helft van de oorspronkelijke deelnemers. Daarbij geldt dat patiënten die het beter doen mogelijk vaker zijn blijven deelnemen, wat de resultaten rooskleuriger kan maken dan ze in werkelijkheid zijn. Ook het aantal rTMS-sessies — 25 in totaal — is relatief beperkt in het licht van huidige inzichten; meer sessies hadden mogelijk tot sterkere en langduriger effecten geleid.

Wat betekent dit voor de praktijk?

Voor patiënten met therapieresistente depressie is het bemoedigend dat behandeleffecten van rTMS over een periode van twaalf maanden relatief stabiel kunnen blijven. Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat er nog veel onduidelijk is: welke patiënten profiteren het meest op de lange termijn, en hoe kunnen behandeleffecten het beste worden vastgehouden? Onderhoudssessies rTMS werden in deze studie nauwelijks ingezet, terwijl eerder onderzoek suggereert dat dit de langetermijnuitkomsten kan verbeteren.

De onderzoekers pleiten dan ook voor vervolgonderzoek naar gepersonaliseerde behandelstrategieën en naar de optimale vorm van onderhoudsbehandeling — zodat de winst die met rTMS wordt geboekt ook op de lange termijn behouden blijft.