Overslaan en naar de inhoud gaan

Studie geeft meer inzicht in hoe preventieve cognitieve therapie terugval bij depressie helpt voorkomen

Terugval is een hardnekkig en ingrijpend kenmerk van een depressieve stoornis. Ook na herstel blijft de kwetsbaarheid vaak bestaan. Preventieve cognitieve therapie is ontwikkeld voor mensen die hersteld zijn van een terugkerende depressie, met als doel het risico op een nieuwe depressieve episode te verkleinen. Eerder onderzoek liet al zien dat deze behandeling effectief kan zijn in het voorkomen van terugval, maar minder duidelijk was via welke psychologische processen dat effect tot stand komt.

Onderzoekers van onder meer UMCG/RUG, UMC Utrecht en Amsterdam UMC hebben dat nu nader onderzocht. Hun bevindingen suggereren dat vooral veranderingen in anhedonie (het niet kunnen ervaren van plezier) en disfunctionele attitudes (zoals hardnekkige negatieve overtuigingen) samenhangen met het terugvalpreventieve effect van deze therapie.

Waarom is dit belangrijk?

Bij een depressieve stoornis is de kans op terugval groot, vooral bij mensen die al meerdere depressieve episoden hebben doorgemaakt. Dat maakt terugvalpreventie klinisch zeer relevant. Een behandeling die niet alleen helpt om klachten te verminderen, maar ook het risico op een nieuwe episode verlaagt, kan veel betekenen voor het functioneren, de kwaliteit van leven en het herstel op langere termijn.

Juist daarom is meer inzicht in de werking van preventieve cognitieve therapie belangrijk: het kan helpen om deze behandeling verder te verfijnen en gerichter in te zetten.

Wat is onderzocht?

De onderzoekers gebruikten gegevens van mensen met een recidiverende depressieve stoornis in remissie. Dat zijn mensen die meerdere depressieve episoden hebben doorgemaakt, maar op het moment van deelname hersteld waren. Zij onderzochten welke veranderingen optraden na een traject van drie maanden preventieve cognitieve therapie, en welke van die veranderingen samenhingen met het risico op terugval in de 18 maanden daarna.

Daarbij keken zij naar verschillende cognitieve en affectieve processen. Met cognitieve processen worden manieren van denken bedoeld, zoals overtuigingen en interpretaties. Affectieve processen hebben te maken met emoties en het vermogen om gevoelens te ervaren en te reguleren.

De analyse was gericht op onder meer:

  • anhedonie: het verminderd vermogen om plezier of beloning te ervaren
  • disfunctionele attitudes: hardnekkige, negatieve en vaak rigide overtuigingen over zichzelf, anderen of de toekomst
  • cognitieve herwaardering: een emotieregulatiestrategie waarbij iemand een situatie op een andere manier leert bekijken, zodat die minder belastend wordt

Belangrijkste bevindingen

De studie laat zien dat de therapie direct samenhing met veranderingen in:

  • het vermogen om plezier te ervaren
  • het gebruik van cognitieve herwaardering in het dagelijks leven

Vervolgens bleken deze veranderingen samen te hangen met veranderingen in disfunctionele attitudes. Anders gezegd: mensen die na de therapie weer meer plezier konden ervaren en vaker gebruikmaakten van cognitieve herwaardering, leken ook minder vast te zitten in negatieve overtuigingen.

Een belangrijke bevinding is dat vooral verandering in anhedonie hierbij een centrale rol speelde. De resultaten suggereren dat het beter kunnen ervaren van positieve gevoelens en plezier eraan kan bijdragen dat negatieve, kwetsbaar makende overtuigingen afnemen.

Daarnaast bleek dat juist veranderingen in anhedonie en disfunctionele attitudes samenhingen met de kans op terugval op langere termijn. Deze factoren lijken dus niet alleen mee te veranderen tijdens de behandeling, maar ook relevant te zijn voor het latere beloop.

Hoe duiden de onderzoekers dit?

De onderzoekers concluderen dat de terugvalpreventieve werking van deze therapie waarschijnlijk niet alleen samenhangt met verandering in denken, maar ook met verandering in het positieve affectieve domein: het vermogen om positieve emoties, plezier en beloning te ervaren.

Dat is relevant, omdat depressie in de praktijk vaak vooral wordt benaderd vanuit somberheid en negatieve cognities. Deze studie laat zien dat juist ook het versterken van positief affect een belangrijk mechanisme kan zijn. Dat positieve affect lijkt op zijn beurt weer samen te hangen met een afname van disfunctionele attitudes, die al langer bekendstaan als een kwetsbaarheidsfactor voor terugval.

De toename in cognitieve herwaardering lijkt dit proces te ondersteunen, maar verklaarde in deze studie niet zelfstandig het terugvalpreventieve effect.

Betekenis voor de praktijk

Deze studie biedt aanknopingspunten voor de verdere verfijning van terugvalpreventie bij depressie. De bevindingen suggereren dat het zinvol kan zijn om in behandeling niet alleen te werken aan negatieve denkpatronen, maar ook expliciet aan het herstellen van het vermogen om positieve ervaringen toe te laten, op te merken en vast te houden.

Voor behandelaren onderstreept dit het belang van interventies die gericht zijn op:

  • het versterken van positief affect
  • het verminderen van anhedonie
  • het bewerken van disfunctionele attitudes als kwetsbaarheidsfactor voor terugval

Voor patiënten en naasten maakt deze studie inzichtelijk dat herstel niet alleen gaat over minder somber zijn, maar ook over het opnieuw kunnen ervaren van plezier, betrokkenheid en emotionele ruimte in het dagelijks leven.

Kanttekeningen

De onderzoekers wijzen er wel op dat het om een relatief kleine en selecte onderzoeksgroep ging. Daarom is vervolgonderzoek nodig om te bekijken in hoeverre deze bevindingen ook gelden voor bredere groepen mensen met een depressie, bijvoorbeeld voor mensen die antidepressiva gebruiken of nog meer restklachten hebben.

Conclusie

De studie laat zien dat veranderingen in anhedonie en disfunctionele attitudes belangrijke aanknopingspunten kunnen zijn om beter te begrijpen hoe terugvalpreventieve cognitieve therapie werkt bij depressie. Vooral het versterken van het vermogen om weer plezier en positieve emoties te ervaren lijkt daarbij van belang.

Dat maakt deze studie relevant voor zowel de klinische praktijk als toekomstig onderzoek naar meer gerichte terugvalpreventie.

Categorieën

TIP

Heb je een nieuwstip of zelf nieuws voor de nieuwsrubriek?
info@nedkad.nl