Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie

Interview: Onderzoek wilsbekwaamheid bij behandeling dwangstoornis

15 april 2015 - Geplaatst onder: Behandelmethoden, Dwangstoornissen

Wanneer is er sprake van wilsonbekwaamheid bij mensen met een dwangstoornis? En hoe kunnen zowel professionals als patiënten geholpen worden bij de keuze voor een goede behandeling? Die vragen stelt onderzoeker Andrea Ruissen in haar proefschrift over wilsbekwaamheid bij een dwangstoornis waarmee ze op 29 april promoveert bij VU medisch centrum Amsterdam.

Ruissen legt uit: “Elke behandeling komt, in principe, tot stand op basis van geïnformeerde toestemming van een wilsbekwame patiënt. Maar wilsbekwaamheid is een ingewikkeld concept. Naast het begrijpen van informatie is ook het waarderen ervan relevant. Voor artsen is het lastig te beoordelen of patiënten adequaat omgaan met waarden, zeker als deze beperkt worden door een stoornis.”

Concept verhelderen
Het doel van de studie is dan ook om het concept wilsbekwaamheid bij mensen met een dwangstoornis te verhelderen. Het kenmerk van deze stoornis zijn ernstige beperkingen op verschillende levensgebieden, die door patiënten vaak tegenstrijdig waarderen. “Men denkt dat bij een dwangstoornis de vraag naar wilsbekwaamheid niet speelt, maar bij een deel van de behandelingen moet daar toch een ander licht op geworpen worden.”

“Gaat het bij wilsbekwaamheid alleen om verstandelijk vermogen en cognitieve vaardigheden of mogen emoties en gevoel ook een rol krijgen? Kun je wilsbekwaamheid beoordelen met een vragenlijst of heb je daar een diepte-interview voor nodig? Juristen zien het zwart wit: je bent wilsbekwaam of niet. Maar ethici, filosofen en artsen in de praktijk kijken niet zo rationeel en gaan ook op hun gevoel af. ”

Gevangen door klachten
Het grote aantal deelnemers aan het onderzoek, zowel professionals als patiënten, toont volgens Ruissen aan dat het onderwerp leeft in de praktijk. “Psychiaters voelen zich gevangen in de manier waarop de wet momenteel wordt toegepast. En patiënten op hun beurt voelen zich gevangen door hun klachten.

Ze licht toe: “Een gevoelsmatige beslissing van een arts kwam soms niet overeen met de richtlijn en wetgeving. En patiënten die echt geholpen willen worden, zeggen op hun beurt dat ze soms juist behoefte hebben aan een beetje druk. Of ze hebben juist behoefte aan iets anders dan therapie of pillen.”

Ruissen geeft een voorbeeld:  “Een vrouw met dwang kampte met de nasleep van een overleden kindje. Al gauw werd door behandelaren psychotherapie en pillen aangeraden. Maar door vervolgens met haar te praten over kinderen kwam aan de oppervlakte wat echt belangrijk was voor haar. Namelijk kunnen zorgen voor anderen.”

“Door vrijwilligerswerk te doen op dat gebied, namen haar klachten al af. En ze was weer in staat om beter na te denken over haar behandeling. Ze wilde de pillen houden en besliste daar nu over op een wilsbekwame manier. Ze wilde geen thuistherapie meer en ook dat kon ze nu wilsbekwaam weigeren.”

Weloverwogen besluit
De onderzoeker besluit: “Dreven eerder de dwangklachten haar, nu handelde ze door een redelijk weloverwogen besluit waarin haar waarde (het zorgen voor kinderen) een rol mocht spelen. Het gaat er dus niet om of ze de pillen wilde of niet, maar meer hoe ze de beslissing nam: wilsbekwaam of wilonbekwaam.”

Ruissen hoopt dat ze artsen met haar onderzoek een steuntje in de rug biedt. “Behandelaren zijn niet verplicht om zich aan een richtlijn te houden. Er is wel een morele en deels juridische verplichting om afwijkingen van de richtlijn goed te onderbouwen. En het weigeren van behandeling door de patiënt mag ook altijd. Mijn pleidooi in deze is dat je dan als behandelaar wel moet onderzoeken of en moet ondersteunen dat dit op een goede, wilsbekwame manier gebeurt. En ik wil graag de bouwstenen formuleren voor een praktische richtlijn en vervolgens psychiaters trainen.”

Lees een korte opzet van het promotieonderzoek op de site van VUMC
“Wilsbekwaamheid in de psychiatrie: een empirisch ethisch onderzoek naar medische praktijken in het licht van de veranderende wetgeving”


Tags: